Laz Kültür Derneği

Kitabın orijinal adı: Lazca gramer / Lazuri grameri / Laz Grammar
İçerik: Türkiye’de yayımlanmış ilk Lazca gramer kitabıdır. Lazcanın gramer kuralları incelenmiştir. Konular, Türkçe ve İngilizce olmak üzere iki dilde hazırlanmıştır. Anlatımlar örneklerle desteklenmiştir.

Yazar: Gôichi Kojima / İsmail Avcı Bucaklişi

İngilizce açıklamalar: Gôichi Kojima / Eylem Bostancı

Yayıncı: Chiviyazıları - MJORA / İstanbul 2003

Sayfa: 438 , Büyük boy, Birinci Hamur kağıt

ISBN: 975-8663-55-0

Fax: (0090) 216 414 49 64
Lazca Gramer/ Önsöz Lazlar Karadeniz bölgesinin doğu ucunda yaşayan bir halktır. Rize iline bağlı Pazar (Atina), Ardeşen (Arthaşeni), Çamlıhemşin ve Fındıklı (Vi3he) ilçeleri ile Artvin iline bağlı Arhavi (Arkabi), Hopa (Xopa) ve Borçka ilçelerinde otokton olarak varlıklarını sürdürmektedirler. 93 Harbi olarak da bilinen 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşından dolayı Batum’dan göç etmiş ve günümüzde Sapanca, Akçakoca, Düzce, Yalova, Karamürsel, İzmit ve Gölcük gibi merkezlerde yerleşik olarak yaşamaktadırlar.

Lazca, Güneybatı Kafkas Dil Grubu içinde yer almaktadır. Svanca (Svanuri), Gürcüce (Kartuli ya da Korturi) ve Megrelce (Margaluri ya da Megruli) bu dil grubunun diğer üyeleridir. Bu diller arasında Lazcaya en yakın olan dil Megrelcedir.
Bir dil grubunu oluşturan dillerden birinin adını, o dil grubunun adı olarak kullanmak mantık dışıdır. Bundan dolayı bazı çevrelerce kullanıldığı biçimiyle “Kartveluri (Gürcü dilleri)” terimi bilimsellikten çok uzaktır. “Güney Kafkas Dil Grubu” ifadesi ise netliği olmayan bir tanımlamadır. Zira, Güneybatı Kafkas Dil Grubu’na ait olmayan Azerice, Ermenice vs. gibi diller Kafkas dağlarının güneyinde konuşulmaktadır. Bundan dolayı Lazcanın da içinde bulunduğu Megrel, Svan ve Gürcü dillerini “Güney Kafkas Dil Grubu” adıyla sınıflandırmak doğru bir tanımlama olamamaktadır.
Güneybatı Kafkas dilleri; fırlatmalı konsonların bulunması, Türkçedeki gibi vuayel uyumunun (“ses uyumu ”) bulunmaması; Kelimelerin hem önden, hem sondan ek alıyor olması; Bazı şahıslı fiillerin hem özneye hem tümlece uyum göstermesi gibi ortak özelliklere sahiptir.
Bu çalışmada konu ve örnek açıklamalarda Türkçe ve İngilizce olmak üzere iki dil kullanılmıştır. Ancak iki versiyon birbirinin çevirisi değildir. Fonetik, fonoloji ve gramerle ilgili İngilizce açıklamalar, Türkçeden daha çok İngilizceyi bilen okurlar için Gôichi Kojima tarafından hazırlanmıştır. Lazca ile ilgilenen bu gruptaki okurların dilbilimsel terimlere alışık oldukları düşünüldüğü için çok sayıda İngilizce terimin tanımı ayrıca açıklanmamıştır. Bu yüzden bazı konu açıklamalarının İngilizce versiyonu Türkçe versiyonundan oldukça kısa olmuştur.
Lazca cümle örneklerinin İngilizce karşılığı Eylem Bostancı ile Gôichi Kojima tarafından birlikte yazılmıştır. Ama bu, Türkçe karşılığının çevirisi değildir. Herhangi iki dil arasında mükemmel tercüme yapmak mümkün olmadığına göre, doğal olarak Türkçe açıklama ile İngilizce açıklama arasında farklılıklar bulunmaktadır. Lazcadaki bir biçim Türkçedeki iki veya daha fazla biçime karşılık gelebilmektedir. Bunun tersi yine doğrudur. Ancak, bunlardan sadece biri ya da bazen ikisi tercih edilmiştir. Aynı durum İngilizce için de geçerlidir.
Burada ayrıca, Lazca hakkında birkaç noktayı belirtmek isteriz; Lazca isimler, durum ve sayıya göre ayrı biçim almaktadır. Lazca fiiller, kip, aspekt, zaman, şahıs ve sayıya göre ayrı biçimler göstermektedir. Bunlar fiilin çeşidine (Hareket fiili, Hal değişme fiili, Hal fiili, Başkalaşma fiili vs.) göre sınıflandırılmıştır.
Lazcanın, yakın zamana kadar yazılı hale getirilmemiş olması ve standart biçiminin olmayışından dolayı, özellikle fonemler ve fiil çekimi konularında yöresel değişkenler geniş bir bakış ile incelenmiştir. Değişkenler daima batıdan doğuya doğru ele alınmıştır. Diyalektlerin özelliğini açıklanırken sadece ilçe adını kullanmak bazı durumlarda yeterli olmadığından köy adlarına da yer verilmiştir. Çünkü her köyün konuşması kendine özgü bir dilsel sistemdir. Bir fiilin bir kipteki ya da bir zamandaki çekimi bazen iki köy arasında değişebilmektedir.
Çok sayıda dilde bulunan Bildirme kipi, Emir kipi ve İstek kipi gibi kipler dışında Lazcada Tecrube kipi, Yeterlik kipi vs. bulunmaktadır. Ayrıca, Lazca hem Ergatif sözdizimi, hem Datif sözdizimi olan bir dildir. Lazcaya özgü bir özellik olarak Ergatif özneli Nesnesiz fiillerin bulunuyor olmasından dolayı, genellikle Ergatif diller için geçerli olan terimler yetersiz kalmış, bundan dolayı yeni terimler hem Türkçe, hem İngilizce hem de Lazca olarak türetilmiştir.
Fiilbaşı (Phriverbi), Kököneki (Phricici), İki-taraf ek (gom3xvala) gibi yeni terimler hem Türkçe, hem Lazca olarak türetilmiştir. Ayrıca, Türkçe veya İngilizce olarak tek kelime ile anlatılması mümkün olmayan kavramlar için Lazca yeni terim türetilmiştir.
11. bölüm (Fiil sınıflandırma) ve 47. madde (Lazca fonemleri) Gôichi Kojima tarafından hazırlanmıştır. Kalan bütün bölümler Gôichi Kojima ile İsmail A. Bucaklişi tarafından ortak olarak yazılmıştır.
Şu an elinizde bulunan Lazca Gramer kitabı, uzun yıllardır devam eden alan araştırmalarına dayalı olarak hazırlanmış ve bugüne kadar Lazca üzerine yapılmış en kapsamlı çalışmadır. Sapanca ve Pazar’daki alan çalışmaları Bucaklişi tarafından, Ardeşen, Çamlıhemşin, Fındıklı, Arhavi, Hopa ve Çxala’daki alan araştırmaları Kojima tarafından yapılmıştır. Ayrıca Kojima Pazar’da da çalışmalar yürütmüştür. Bunun yanında Hasan Uzunhasanoğlu’nun Fındıklı’da sürdürdüğü çalışmalardan da faydalanılmıştır.
Alan araştırmalarının haricinde Fransız Dilbilimci Georges Dumezil ve Megrel Dilbilimci Guram Khartozia’nın Lazca masal derlemelerinden yer yer faydalanılmıştır.
Anadili Lazca olanlar için açıklaycı ve yol gösterici olacağını ümit ediyoruz. Aynı zamanda genel olarak Güneybatı Kafkas dilleri ile ilgilenenlere de faydalı olacağı kanaatindeyiz.
Gôichi Kojima, İsmail A. Bucaklişi

Introduction
The Laz is one of the thousands of languages which are insufficiently described and are in danger of disappearing in one or two generations if nothing is done to preserve them.
It is spoken mainly in small parts of Turkey and Georgia, and forms with the Mingrelian, the Georgian (or Kartvelian) and the Svan the Southwest Caucasian languages.
The Laz speaking community lives in the most part of Turkey. They form a compact language area on the Black Sea coast in two counties (il) of Rize and Artvin; districts (ilçe) of Pazar, Çamlıhemşin, Ardeşen and Fındıklı in Rize; districts of Arhavi, Hopa and Borçka in Artvin. There are also great numbers of ««language islands»» in the Northwest regions of Turkey (Yalova, Karamürsel, Gölcük, İzmit, Sapanca, Düzce, Akçakoca etc.) since the exodus of Laz people after the war between the Ottoman Empire and Russia (1877-1878) from Batumi, Georgia where some Laz villages remain.
Nowadays a great number of Laz are settled in Istanbul, Ankara and other cities in Turkey. And it is not rare to meet Laz immigrants in west European countries like Germany and France.
This study has been prepared by two authors: Goichi Kojima –a linguist from Japan- and Ismail Avcı Bucaklişi who is a native speaker of Laz language born in a village near Pazar town. He is also one of the authors of the Laz-Turkish Dictionary which was published in 1999.
Bucaklişi compiled words and sentences from the Laz dialects of Pazar, Sapanca and the village of Tolikçeti in Ardeşen while Kojima continues fieldwork mainly in the districts of Pazar, Çamlıhemşin, Ardeşen (except Tolikçeti village where he has not been), Fındıklı, Arhavi, Hopa and Borçka since 1986.
The plan of the study has been conceived by Kojima.
Most of the chapters have been written, initially in Turkish, jointly by the two authors. Those concerning the phonetics, phonemics (47.) and the classification of verbs (11.) have been prepared by the Japanese linguist.
Eylem Bostancı and Goichi Kojima have done the translation into English of Laz examples. Goichi Kojima has done the description in English of the Laz language.

Arhavi doğumlu yazar Recai Özgün Lazlar üzerine kitaplaşmış ilk çalışmasıdır.

Lazlar kitabının ilk baskısı 1996'da yapılmış, akabinde iki baskı daha yaparak 3. baskıya ulaşmıştır.

Lazlar konusu, tarih ve kültür olarak iki bölümde incelenmektedir.

Yayıncı: Chiviyazıları yayınevi

LAZURİ-TURKULİ NENAPUNA (Lazca-Türkçe Sözlük), İsmail Avcı Bucaklişi ve Hasan Uzunhasanoğlu tarafından hazırlanıp Akyüz Yayıncılıktan yayımlandı.

- Bu çalışmada 1983 yılında Fahri Lazoğlu (Kahraman) imzasını taşıyan 35 harfli Laz Alfabesi kullanılmıştır.

- Bu çalışma da 9000 civarında kelimenin yanısıra 500 civarında deyim ve atasözü yer alıyor.

- Lazuri -Turkuli Nenapuna sadece kuru ve teknik bir dil çalışması değil aynı zamanda Laz insanının yaşam kültürünü, dünyayı ve doğayı algılayışını, yaşam değerlerini ve inançlarını yansıtan bir çalışmadır. Bu noktadan bakıldığında Lazca'nın dilsel özellikleriyle birlikte bir bütün olarak Lazların kültürel yapıları hakkında geniş bilgiler içermektedir.

- Lazuri -Turkuli Nenapuna, herşeyden önce Laz dilini yazılı hale getirmek, unutulup yok olmasının önüne geçmek ve bu alnda yapılacak başka çalışmalara temel oluşturmak amacındadır. Bu çalışma, Lazca'nın yazılı bir dil haline getirilme çabalarına bir katkı olarak düşünülmelidir ve asıl önemi de burada yatmaktadır.

- 6 yıl süren sözcük derleme ve çalışmasında Lazca'nın konuşulduğu Pazar, Çamlıhemşin, Ardeşen, Fındıklı, Arhavi, Hopa, Batum, Sapanca ve Akçakoca'dan çok sayıda insan Lazuri -Turkuli Nenapuna'nın hazırlanmasına katkıda bulunarak Lazca'nın genelini kapsayan bir eserin ortaya çıkmasında pay sahibi olmuştur.

- Sözcüklerin Türkçe açıklamalarından sonra verilen Lazca cümle örnekleri halk arasında yaygın kullanımı olanlardan seçilmeye özen gösterilmiştir.

AKYÜZ YAYINCILIK
ISBN : 975-7350-65-6
Basım Tarihi : Mart 1999

Laz Muhammed, Arhavili yazar Recai Özgün'ün gerçek olaylar üzerinden kurguladığı tarihi bir roman.

Kitabın orijinal adı: Laz Muhammed
Yazar: Recai Özgün

kitap Chiviyazıları yayınevinden temin edilebilir.

Hopa - Azlağa köyünden Yılmaz Munir Avcı'nın Lazca ve Türkçe şiirlerinin içeren kitap, Şurimşine adıyla Kurye yayınları tarafından yayınlanmıştır.

Kitap Chiviyazıları Yayınevinden temin edilebilir.

Şimşir Kokardı Azlağa/ Anılarda Laz Kültürü

Dr. Nizamettin Alkumru, Türkiye’de Lazlar konusuyla ilk kafa yoran şahsiyetlerden biridir. 1980’li yılların başında ansiklopedilerden topladığı Lazlarla ilgili bilgileri biraraya getirerek fotokopi yaptırmış ve dağıtmıştır. Alkumru kitabında, tarih, kimlik, kültür gibi konulara girmiş ama kitabı daha da özel kılan kendi köyü hakkındaki yazdıklarıdır. Büyüklerinden duyduklarını, kendi yaşadıklarını yazıya döken Alkumru okuyucuyu etnografik bir yolculuğa çıkarıyor.

Yazar: Nizamettin Alkumru

Yayıncı: Chiviyazıları/  Mayıs 2005, İstanbul

Ebat: 16x23 cm, 303 sayfa

ISBN : 975-8663-91-7

Lazların tarihini yazmak için gerekli arşivimiz, belgemiz ve dokümanımız yok. Gerekli bilgilerin ilk kaynağı, özellikle Kolkhis'te 1200 yıllık egemenliği olan Bizansın ve 250 yıllık Trabzon Rum İmparatorluğu'nun resmi tarih kitapları olacaktır. Laz tarihi alanındaki çalışmaların gerçekleşmesiyle birlikte amacımıza ulaşacağız ve Laz kültürünü tümüyle içeren bir yapıta sahip olacağız. Kitapta, Lazcanın neden gerekli olduğunu, Lazların günlük yaşam içindeki ilişkilerini, kültürlerini, yakın tarihini, anılarla, anlatılanlarla anımsadıklarımla yazdım. Lazcaya gönül vermiş biri olarak yaşadıklarımdan geriye bir fısıltı kalsın istedim...

Dr.Nizamettin Alkumru

 

Lazuri Xalkhuri Pharamitepe/ Laz Halk Masalları

Kitap, Nurdoğan Demir Abaşişi'nin Laz masal derlemelerinden oluşuyor.
Titiz bir çalışmanın ürünü olan kitapta bugüne kadar yayımlanmamış 52 Laz halk masalı bulunuyor. Bu haliyle Laz dili ve kültürünü yazıya geçirme çabalarına değerli bir katkı sağlıyor.

Masallar önce orijinal Lazca haliyle yazılmış, Türkçe özet çevirisinden sonra İngilizce çevirisi de yapılmıştır. Ayrıca, kitapta yer alan masallardan oluşan bir MASAL CD'si ek olarak veriliyor.Abaşişi, kitabında Lazoğlu Alfabesini kullanarak Laz alfabesinin daha da pekişmesini sağlamıştır.

Basım: Kolkhis, Ağustos 2005, İstanbul
ISBN: 975-6481-68-4

Kitap, Chiviyazıları yayınevinden temin edilebilir.

 

 

 

 

 

Kitabın orijinal adı: Laz Kültürü / Tarih, Dil, Gelenek ve Toplumsal Yapı

Kitap Hakkında
Amacını, “Laz maddi ve manevi kültürünü kapsayan bir çalışma ortaya koyabilmek” şeklinde özetleyen ve eserini alan araştırmalarına dayandıran Aksoylu, kitabını 7 bölüme ayırmış. Birinci bölümde; biri Mustafa Kibaroğlu imzasıyla Laz Tarihi hakkında ve diğerleri Gôichi Kojima imzasıyla Lazca hakkında olmak üzere iki makaleye yer verilmiş.Kitabın diğer bölümlerde; yaşam, edebiyat, halk inançları, mutfak kültürü, Lazca isimler, Laz Kültürel Hareketi (93 süreci) gibi konularını incelemiş Kamil Aksoylu.

“Yaşamımızın başından beri Lazların bir dili ve kültürü olduğunun farkında değildik. Laz Dilini ve edebiyatını, Laz Alfabesini, kısacası Lazca’nın okunup yazılabileceğini, yazılı bir dil haline gelebileceğini hiç birimiz bilmiyorduk. Çocukluğumuzda, eğitim hayatımızda, iş hayatımızda, günlük yaşantımızda yani hayatımızın her döneminde her anında başımıza musallat olan bu Lazcanın alfabesi olduğunu, edebiyatı olduğunu, grameri olduğunu, günün birinde Lazca kitaplar sözlükler ve gramerler yazılacağını rüyamızda görsek inanır mıydık?” diye soruyor yazarımız.

Arhavi - Lome köyünden olan Kamil Aksoylu, genç yaşta çalışma hayatına atılmış, şimdilerde Ankara’da emekliliğin keyfini çıkarırken anadili ve kültürü için çabalarını sürdürüyor.

 

Didi Lazuri Nenapuna/ Büyük Lazca Sözlük
İsmail Bucaklişi – Hasan Uzunhasanoğlu - İrfan Aleksiva

İçeriği: Kitapta 25 bin cıvarında Lazca kelime bulunmaktadır. Lazca-Türkçe ve Türkçe – Lazca olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır.

15 yıllık bir alan araştırması sonucu hazırlanmıştır.

Bugüne kadar yapılmış en kapsamlı Lazca sözlüktür.

25 Bin Lazca kelime

Binlerce deyim ve atasözü

Detaylı olarak incelenmiş fiil biçimleri

Türkçe ve Latince karşılıklarıyla bitki ve hayvan adları

Her kelime için çok sayıda Lazca örnek ve açıklama

1160 sayfa / Büyük boy / Sert kapak

 

ISBN: 978-975-9187-40-8
Yayıncı: Chiviyazıları, İstanbul, 2007