Laz Kültür Derneği, dünya anadil gününü Lazca konuşarak kutladı…
‘Lazcanın ölümü Lazların ölümüdür’
Laz Kültür Derneği UNESCO tarafından dünya anadil günü ilan edilen 21 Şubathı Lazca konuşarak kutladı. Derneğin Kadıköy’de bulunan merkezinde anadil günü dolayısıyla bir araya gelen Lazlar, toplantı süresince sadece Lazca konuştu. Toplantıya İzmit merkezli SİMA Vakfı’nın kurucu üyeleri Yılmaz Avcı ve Orhan Bayramin ile birlikte Mecit Çakırusta da konuk olarak katıldı.
Bucaklişi: ‘Dil doğurmaz’
Lazca’yı ve Laz kültürünü korumak ve geleceğe taşımak; Lazca ve Lazlar üzerine söylenecek ne kadar söz varsa hepsini söylemek iddiasıyla kurulan Laz Kültür Derneği, UNESCO tarafından tüm dünyada anadil günü ilan edilen 21 Şubathı Lazca konuşarak kutladı. Dernek merkezinde yapılan toplantıda konuşan sözlük yazarı ve araştırmacısı İsmail Bucaklişi, ‘İnsan ölür, bu çok doğaldır. Çünkü insan ölümlü bir canlıdır. Arkada çocuğunu, torununu bırakır. Ama bir dilin ölümü çok başka bir şeydir. Çünkü dil doğurmaz. Lazca, biz Lazlar’ı var eden en önemli unsurdur. Bu nedenle Lazca ölürse, biz de ölürüz’ dedi. Bucaklişi, Lazlar’ın yaşadıkları coğrafyada, Lazona’da dilleri ve kültürlerini yaşamak yönünden daha şanslı olduklarını, ancak sıra büyük şehirlere gelince kopamadıkları ana dilleri ve kültürlerini nasıl yaşayacakları ve yaşatacakları konusunda büyük bir şaşkınlık geçirerek bocaladıklarını anlattı. Bucaklişi, özellikli İstanbul’da yoğunlaşan Lazlar’ın ilçeler bazında (Pazar, Ardeşen, Fındıklı, Arhavi, Hopa) örgütlenmiş derneklerinin bulunduğunu, ancak Laz Kültür Derneği’nin kuruluş felsefesinin, amacının ve faaliyetlerinin Laz dili ve kültürü üzerine yoğunlaşarak şekillendiğini söyledi.
Türkiye, Laz’ın kim olduğunu artık biliyor…
Toplantıda söz alan konuşmacılar, Lazca’nın ölmemesi için acilen yazılı hale getirilmesi ve edebiyatının oluşturulması gerektiğine vurgu yaptılar. Geçmişten günümüze
tamamen sözlü geleneğe dayalı olarak aktarılan Laz kültürüne ait bütün unsurların acilen yazılı hale getirilmesi ve kitaplaştırılması gerektiğini söyleyen konuşmacılar, Türkiye’de bundan on beş yıl öncesine kadar Lazlar’ın kim olduğunun dahi bilinmediğini, Samsunlular’ın Samsun’dan ötesine, Ordulular’ın Ordu’dan, Trabzonlular’ın da Trabzon’dan ötesine Laz dediklerini hatırlattılar. Oysa bugün tüm Türkiye’nin, Lazlar’ın Karadeniz’in doğu ucunda; Pazar, Ardeşen, Fındıklı, Arhavi ve Hopa ilçelerinde yaşayan yerleşik bir halk olduğunu, bir de tarihte ‘93 harbi’ olarak bilinen 1877-78 Osmanlı-Rus savaşından kaçarak Karadeniz’in batısına; İzmit-Sapanca, Adapazarı-Akyazı, Bolu-Akçakoca ve Yalova’nın bazı köylerine yerleştiklerinin bilindiğini ifade ettiler.
Toplantıya katılan Lazlar, 21 Şubat dünya anadil gününü bu yıl olduğu gibi gelecek yıllarda da geniş katılımla kutlamak istediklerini belirterek dağıldı. Çıkışta herkese resimli Lazca Alfabe verildi.
Lazuri Kyulturişi Okhopinalek, Kianaşi Nananena Ndğa Lazuri İsinapu
‘Nananenaşkhuni Lazuri doğuru na şkhu ti dobğurit-ton’
LKD-k, UNESCO-k na khianas nananena ndğa na tzopxu 21 KHundura-s Lazepe ar svas kokhokhorobu. Kadikyois na-ren Okhopinales Lazepe-k Lazuri xvala isinapes. Okholvas, İzmitis dodgimeri SİMA Vakfişi matzoxalepe Yilmaz Avci do Orhan Bayramini şkhala Mecit Çakirusta-ti korthu.
Bucaklişi: ‘Nanak dorinams, nenak va dorinams’
Lazuri do Lazi xaçkha oşinaxu, oskhuledinu, Lazepe şeni na-izithasere nakhu-ti zitha ren iri ozithu şeni na-didgu LKD, UNESCO-k khianas nananena ndğa na-tzopxu 21 KHunduras Lazuri osinapute kogoluthoçu. Derneğişi guris na-ixenu okholvas na-isinapu Bucaklişi İsmailik: ‘KHoçi kodirinen, ukhaçxe doğurun. Ham phanda haşo ren. KHaphula-muşis berepe-muşi, montalepe-muşi naşkhums/ methkhomers. Heşeni khoçi ğura muti var ren. Ama nena doğuru-i va goikten. Nanak dorinams, nenak va dorinams. Ğura gorum-na ham ren ğura. Nananena-çkuni Lazuri-ti ham xalis ren. Giçkithan, Lazuri nena doğuras-na çku-ti var vorthathen. Çku-ti Lazuri khala bğuraten.” ya thkhu. Bucakhlişik ham do made: ‘Lazepes oputenişis Lazoba muçhe iskhiden, muçhe şuri işinaxen kuşkhuran do Mpholis, Angaras, İzmiris, didinoğapes Lazi stheri muçhe şuri işinaxen va uşkhuran. Lazepes opute-nişişe kogamaxthesi Lazoba goçhondruran, goyşaşeran. Çku na-mevazmonet ham ren. Mpholis muçhe Lazi viyatere? Nena-çkuni Mpholis muçho pşinaxatere?’ ya tkhu do elumçheşu, ‘Lazuri şeni a mutxa phat. Varna mtelis Mpholis okhopinale kuğuran. Xophurepes, Arkhaburepes, Vitzurepes, Arthaşenurepes, Atinurepes… Haşo okhopinalepe dido korenan. LKD-k muya asere? LKD-k, Lazuri do Lazepeşi kyulturi oşinaxu şeni içalişasere.’
Turkiyes Lazi mi naren kodigures...
Okholvas na-isinapes khoçepek irik nosi okhodves do Lazurişi var ğura şeni, oskhuledinu şeni evela onçharu diçhis ya tkhves. Didi do phaphupe-şkhunik na-mimeseles/ mipharamites mutu ren iri mçharatere, svarapes mevotzopxatere ya thkhves. Hamuşe tzoxle Turkiyes mi na-voret hakhu-ti va uşkhuthes, hakhu-ti va miçinemthes ya thkhves. Hinis muçhe uşkhuthes? Samsonurepek, Samsoni do mele Lazi oran ya, Ordunurepek Ordu do mele Lazi oran ya, THamthranurepe-k THamthra do melenepe Lazi oran ya ithuthes. Hus aşkhva na-digures şeni heşo va ithuran. E do, Lazepe mi renan? Lazepe, Uçazuğaşi hem tereni khilavis; Atina, Arthaşeni, Vitze, Arhave do Xophes na-oranpes utzomeran. Arti 93 Xarbi coxoni, 1877-78 Osmanli do Urusi Xarbis na-moyselespes. Hentepe/ Hini hakole moyseles do İzmit-Sapancas, Adapazari-Akyazis, Bolu-Akçakocas do Yalovaşi oputhepes na-dibarges/ cigvaces Lazepe renan ya do kodigures aşkhva.
21 KHundura khianaşi nananena ndğa şeni ar svas na-okhikhorobes Lazepek ham tzanas xvala var, moxthasere tzanepes, khatha tzanas okhofthat do xolo haşo visinapat ya do ditsineri goynkhales. Gamolvas mtelis surethoni Lazuri Alboni goirtinu.
