Kitabın orijinal adı: Lazca gramer / Lazuri grameri / Laz Grammar
İçerik: Türkiye’de yayımlanmış ilk Lazca gramer kitabıdır. Lazcanın gramer kuralları incelenmiştir. Konular, Türkçe ve İngilizce olmak üzere iki dilde hazırlanmıştır. Anlatımlar örneklerle desteklenmiştir.

Yazar: Gôichi Kojima / İsmail Avcı Bucaklişi

İngilizce açıklamalar: Gôichi Kojima / Eylem Bostancı

Yayıncı: Chiviyazıları - MJORA / İstanbul 2003

Sayfa: 438 , Büyük boy, Birinci Hamur kağıt

ISBN: 975-8663-55-0

Fax: (0090) 216 414 49 64
Lazca Gramer/ Önsöz Lazlar Karadeniz bölgesinin doğu ucunda yaşayan bir halktır. Rize iline bağlı Pazar (Atina), Ardeşen (Arthaşeni), Çamlıhemşin ve Fındıklı (Vi3he) ilçeleri ile Artvin iline bağlı Arhavi (Arkabi), Hopa (Xopa) ve Borçka ilçelerinde otokton olarak varlıklarını sürdürmektedirler. 93 Harbi olarak da bilinen 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşından dolayı Batum’dan göç etmiş ve günümüzde Sapanca, Akçakoca, Düzce, Yalova, Karamürsel, İzmit ve Gölcük gibi merkezlerde yerleşik olarak yaşamaktadırlar.

Lazca, Güneybatı Kafkas Dil Grubu içinde yer almaktadır. Svanca (Svanuri), Gürcüce (Kartuli ya da Korturi) ve Megrelce (Margaluri ya da Megruli) bu dil grubunun diğer üyeleridir. Bu diller arasında Lazcaya en yakın olan dil Megrelcedir.
Bir dil grubunu oluşturan dillerden birinin adını, o dil grubunun adı olarak kullanmak mantık dışıdır. Bundan dolayı bazı çevrelerce kullanıldığı biçimiyle “Kartveluri (Gürcü dilleri)” terimi bilimsellikten çok uzaktır. “Güney Kafkas Dil Grubu” ifadesi ise netliği olmayan bir tanımlamadır. Zira, Güneybatı Kafkas Dil Grubu’na ait olmayan Azerice, Ermenice vs. gibi diller Kafkas dağlarının güneyinde konuşulmaktadır. Bundan dolayı Lazcanın da içinde bulunduğu Megrel, Svan ve Gürcü dillerini “Güney Kafkas Dil Grubu” adıyla sınıflandırmak doğru bir tanımlama olamamaktadır.
Güneybatı Kafkas dilleri; fırlatmalı konsonların bulunması, Türkçedeki gibi vuayel uyumunun (“ses uyumu ”) bulunmaması; Kelimelerin hem önden, hem sondan ek alıyor olması; Bazı şahıslı fiillerin hem özneye hem tümlece uyum göstermesi gibi ortak özelliklere sahiptir.
Bu çalışmada konu ve örnek açıklamalarda Türkçe ve İngilizce olmak üzere iki dil kullanılmıştır. Ancak iki versiyon birbirinin çevirisi değildir. Fonetik, fonoloji ve gramerle ilgili İngilizce açıklamalar, Türkçeden daha çok İngilizceyi bilen okurlar için Gôichi Kojima tarafından hazırlanmıştır. Lazca ile ilgilenen bu gruptaki okurların dilbilimsel terimlere alışık oldukları düşünüldüğü için çok sayıda İngilizce terimin tanımı ayrıca açıklanmamıştır. Bu yüzden bazı konu açıklamalarının İngilizce versiyonu Türkçe versiyonundan oldukça kısa olmuştur.
Lazca cümle örneklerinin İngilizce karşılığı Eylem Bostancı ile Gôichi Kojima tarafından birlikte yazılmıştır. Ama bu, Türkçe karşılığının çevirisi değildir. Herhangi iki dil arasında mükemmel tercüme yapmak mümkün olmadığına göre, doğal olarak Türkçe açıklama ile İngilizce açıklama arasında farklılıklar bulunmaktadır. Lazcadaki bir biçim Türkçedeki iki veya daha fazla biçime karşılık gelebilmektedir. Bunun tersi yine doğrudur. Ancak, bunlardan sadece biri ya da bazen ikisi tercih edilmiştir. Aynı durum İngilizce için de geçerlidir.
Burada ayrıca, Lazca hakkında birkaç noktayı belirtmek isteriz; Lazca isimler, durum ve sayıya göre ayrı biçim almaktadır. Lazca fiiller, kip, aspekt, zaman, şahıs ve sayıya göre ayrı biçimler göstermektedir. Bunlar fiilin çeşidine (Hareket fiili, Hal değişme fiili, Hal fiili, Başkalaşma fiili vs.) göre sınıflandırılmıştır.
Lazcanın, yakın zamana kadar yazılı hale getirilmemiş olması ve standart biçiminin olmayışından dolayı, özellikle fonemler ve fiil çekimi konularında yöresel değişkenler geniş bir bakış ile incelenmiştir. Değişkenler daima batıdan doğuya doğru ele alınmıştır. Diyalektlerin özelliğini açıklanırken sadece ilçe adını kullanmak bazı durumlarda yeterli olmadığından köy adlarına da yer verilmiştir. Çünkü her köyün konuşması kendine özgü bir dilsel sistemdir. Bir fiilin bir kipteki ya da bir zamandaki çekimi bazen iki köy arasında değişebilmektedir.
Çok sayıda dilde bulunan Bildirme kipi, Emir kipi ve İstek kipi gibi kipler dışında Lazcada Tecrube kipi, Yeterlik kipi vs. bulunmaktadır. Ayrıca, Lazca hem Ergatif sözdizimi, hem Datif sözdizimi olan bir dildir. Lazcaya özgü bir özellik olarak Ergatif özneli Nesnesiz fiillerin bulunuyor olmasından dolayı, genellikle Ergatif diller için geçerli olan terimler yetersiz kalmış, bundan dolayı yeni terimler hem Türkçe, hem İngilizce hem de Lazca olarak türetilmiştir.
Fiilbaşı (Phriverbi), Kököneki (Phricici), İki-taraf ek (gom3xvala) gibi yeni terimler hem Türkçe, hem Lazca olarak türetilmiştir. Ayrıca, Türkçe veya İngilizce olarak tek kelime ile anlatılması mümkün olmayan kavramlar için Lazca yeni terim türetilmiştir.
11. bölüm (Fiil sınıflandırma) ve 47. madde (Lazca fonemleri) Gôichi Kojima tarafından hazırlanmıştır. Kalan bütün bölümler Gôichi Kojima ile İsmail A. Bucaklişi tarafından ortak olarak yazılmıştır.
Şu an elinizde bulunan Lazca Gramer kitabı, uzun yıllardır devam eden alan araştırmalarına dayalı olarak hazırlanmış ve bugüne kadar Lazca üzerine yapılmış en kapsamlı çalışmadır. Sapanca ve Pazar’daki alan çalışmaları Bucaklişi tarafından, Ardeşen, Çamlıhemşin, Fındıklı, Arhavi, Hopa ve Çxala’daki alan araştırmaları Kojima tarafından yapılmıştır. Ayrıca Kojima Pazar’da da çalışmalar yürütmüştür. Bunun yanında Hasan Uzunhasanoğlu’nun Fındıklı’da sürdürdüğü çalışmalardan da faydalanılmıştır.
Alan araştırmalarının haricinde Fransız Dilbilimci Georges Dumezil ve Megrel Dilbilimci Guram Khartozia’nın Lazca masal derlemelerinden yer yer faydalanılmıştır.
Anadili Lazca olanlar için açıklaycı ve yol gösterici olacağını ümit ediyoruz. Aynı zamanda genel olarak Güneybatı Kafkas dilleri ile ilgilenenlere de faydalı olacağı kanaatindeyiz.
Gôichi Kojima, İsmail A. Bucaklişi

Introduction
The Laz is one of the thousands of languages which are insufficiently described and are in danger of disappearing in one or two generations if nothing is done to preserve them.
It is spoken mainly in small parts of Turkey and Georgia, and forms with the Mingrelian, the Georgian (or Kartvelian) and the Svan the Southwest Caucasian languages.
The Laz speaking community lives in the most part of Turkey. They form a compact language area on the Black Sea coast in two counties (il) of Rize and Artvin; districts (ilçe) of Pazar, Çamlıhemşin, Ardeşen and Fındıklı in Rize; districts of Arhavi, Hopa and Borçka in Artvin. There are also great numbers of ««language islands»» in the Northwest regions of Turkey (Yalova, Karamürsel, Gölcük, İzmit, Sapanca, Düzce, Akçakoca etc.) since the exodus of Laz people after the war between the Ottoman Empire and Russia (1877-1878) from Batumi, Georgia where some Laz villages remain.
Nowadays a great number of Laz are settled in Istanbul, Ankara and other cities in Turkey. And it is not rare to meet Laz immigrants in west European countries like Germany and France.
This study has been prepared by two authors: Goichi Kojima –a linguist from Japan- and Ismail Avcı Bucaklişi who is a native speaker of Laz language born in a village near Pazar town. He is also one of the authors of the Laz-Turkish Dictionary which was published in 1999.
Bucaklişi compiled words and sentences from the Laz dialects of Pazar, Sapanca and the village of Tolikçeti in Ardeşen while Kojima continues fieldwork mainly in the districts of Pazar, Çamlıhemşin, Ardeşen (except Tolikçeti village where he has not been), Fındıklı, Arhavi, Hopa and Borçka since 1986.
The plan of the study has been conceived by Kojima.
Most of the chapters have been written, initially in Turkish, jointly by the two authors. Those concerning the phonetics, phonemics (47.) and the classification of verbs (11.) have been prepared by the Japanese linguist.
Eylem Bostancı and Goichi Kojima have done the translation into English of Laz examples. Goichi Kojima has done the description in English of the Laz language.